Beşinci Gün
Punakha’dan Paro’ya yola çıktık.
Yaklaşık üç buçuk saatlik bir otobüs yolculuğu ile ulaştık.
Bhutan’ı gezmek için turistler kişi başı gecelik 100 dolar Sustainable Development Fee – SDF, yani Sürdürülebilir Kalkınma Ücreti ödüyor.
Kardeş ülke olarak gördükleri Hindistan vatandaşları için bu ücret 1.200 ngultrum, yani yaklaşık 12 dolar.
Bunun arkasında Bhutan’ın yıllardır izlediği “High Value, Low Volume” turizm politikası var.
Bize bunu çok basit anlattılar:
“Turist istiyoruz ama çok sayıda değil; nitelikli, ülkeye değer katan ve harcama gücü olan turist istiyoruz.”
Yani amaç sadece daha az turist almak değil; doğayı, kültürü ve ülkenin yaşam biçimini koruyarak turizmden daha fazla değer yaratmak. Alınan para çevrenin ve kültürel mirasın korunması, altyapı, eğitim ve ülkenin uzun vadeli gelişimi için kullanılıyor.
Bhutan’ın mutluluk anlayışından bahsetmeden bugünkü Bhutan’ı anlamak mümkün değil.
Bhutan’ın kendi sistemi Gross National Happiness – GNH / Gayri Safi Milli Mutluluk.
Bu sadece “insanlar ne kadar mutlu?” diye sorulan bir anket değil.
Yaşam standardı, sağlık, eğitim, çevre, kültür, zaman kullanımı, iyi yönetişim, topluluk ilişkileri ve psikolojik iyilik hali gibi alanları birlikte ölçen bir kalkınma yaklaşımı.
Yani Bhutan’ın ünlü “mutluluk” fikri, ekonomik büyümenin tek başına yeterli olmadığı düşüncesine dayanıyor.
Eğitim sistemine de entegre edilmiş bir yaklaşım bu.
Paro Havalimanı’nı yukarıdan gören bir otelde kalıyoruz.
Şehrin meydanında ülkenin en yüksek dini otoritesi olan Je Khenpo’nun konuşmasına denk geldik.
Bugünkü Je Khenpo, Trulku Jigme Chhoeda ve Bhutan’ın 70. Je Khenpo’su.
Je Khenpo olmak için reenkarnasyon olmak gerekmiyor. Yüksek dereceli ve uzun yıllar eğitim ve meditasyon yapmış rahipler arasından seçiliyor.
Tam bizim Paro’da olduğumuz dönemde binlerce kişinin katıldığı dini öğretiler ve törenler yapılıyor.
Ardından Bhutan National Museum – Bhutan Ulusal Müzesini ziyaret ediyoruz.
Müze, Paro’nun yukarısında bulunan eski Ta Dzong, yani gözetleme kulesinin içinde.
1649 yılında Paro Vadisi’ni ve aşağıdaki Rinpung Dzong’u korumak için yapılmış. Daha sonra askeri önemini kaybedince müzeye dönüştürülmüş ve 1968’de halka açılmış. (The National Museum of Bhutan)
Bina başlı başına çok etkileyici.
Yuvarlak planlı, yedi katlı eski bir gözetleme kulesi ve içindeki bu dairesel yapıyı sergi alanı olarak inanılmaz güzel kullanmışlar.
Dolaşırken sürekli dönerek yukarı ya da aşağı ilerliyorsunuz.
Bhutan’ın dini tarihi, sanat eserleri, thangkalar, silahlar, kıyafetler, günlük yaşam objeleri ve doğal yaşamıyla ilgili koleksiyonlar var.
Bence Paro’da gördüğümüz en etkileyici yapılardan biriydi.