Sabah kahvaltısından sonra otelimizden ayrılıp Trinidad’a geldik. Trinidad 1514’te kolonize ediliyor. Kölelerin ilk geldiği yerlerden biri; şeker kamışı üretimi için Afrika’dan insanlar zorla getiriliyor. Bölgede yüzlerce şeker fabrikası kuruluyor; şeker, pekmez ve rom üretiliyor. Küba ve toprak ağaları zenginleşiyor, saray gibi evler inşa edip Avrupa’dan porselen ve mobilya getiriyorlar.
Santander ailesinin bugün beşinci kuşağının çalıştığı küçük seramik atölyesini ziyaret ediyoruz. Kolonyal döneme ait desenlerle sipariş üzerine üretim yapıyorlar. Grupça seramik alışverişi yapıyoruz. Çevremizde şampuan, sabun ve para isteyen kadınlar var. İnsan ister istemez kötü hissediyor; keşke bir koli sabunla gelseymişiz.
Havana 1982’de, Trinidad ise 1988’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giriyor. UNESCO desteğiyle binalar yenilenmeye, şehir gelişmeye ve turizme açılmaya başlamış. Hediyelik eşya dükkânları kurulmuş.
Şeker fabrikalarının kötü yönetim ve yükselen maliyetler nedeniyle kapanmasıyla üretim durma noktasına gelmiş. İşini kaybeden insanlar, evlerini “casa particular” adıyla pansiyon olarak kiralayıp turizmden gelir elde etmeye başlamış. Bir zamanların şeker üreticisi Küba bugün Brezilya’dan şeker ithal ediyor.
Bacardí ailesi Santiago de Cuba’da rom üretiyormuş. 1959’da hükümet fabrikaları ve şirketleri kamulaştırınca ülkeyi terk etmişler. Bacardí’nin yerine Havana Club markası öne çıkmış. Varadero’daki Arechabala ailesi de devrimden sonra ülkeyi terk etmiş. Rom üretiminin tarihini ailelerin, devletin ve devrimin birbirine karıştığı bir hikâye olarak dinliyoruz.
Şeker kamışı yalnızca içecek ve şeker için değil, kâğıt üretiminde de kullanılıyor. Kamış posasından elde edilen selülozun hastanelerde kullanıldığı anlatılıyor.
Canchánchara’yı deniyoruz: şeker kamışı içkisi, limon ve bal karışımı. Kölelere daha çok enerji vermesi için hazırlandığı söylenen, şekerli ama lezzetli bir içecek. Trinidad, eski köle ticaretinin merkezlerinden ve bugün Küba’da Afrika kökenli nüfusun daha görünür olduğu yerlerden biri.
Enerji ve ekonomik sıkıntılar ülkenin her yerinde hissediliyor. Su, güneş enerjisi ve petrol kullanılıyor; Çin, Venezuela ve İran’dan petrol geliyor. Chávez döneminde Venezuela burada bir rafineri kurmuş. Amerikan ambargosunun etkisi özellikle enerji alanında belirgin. Elektrik ve su kesintileri; benzin bulamadığı için çalışamayan çöp kamyonları ve uzun araç kuyrukları günlük yaşamı etkiliyor.
Castro döneminde ev kirası alınmadığı, şimdi düşük miktarlarda kira ödenmeye başlandığı anlatılıyor. Toprak devletin olsa da bireyler ev sahibi olabiliyor. Pek çok kişinin ailesinden kalan evi ve arabası var. Bu nedenle 1950’lerden kalma renkli Amerikan arabaları ve Sovyet döneminin Lada’ları hâlâ yollarda. Yaklaşık altmış bin antika arabadan söz ediliyor.
Şampuan ve sabun kıt ama dövizle alışveriş yapılan dükkânlarda bulunabiliyor. Devlet, sınırlı miktarda temel ürün alınabilen kartlar veriyor. Domuz eti en sık tüketilen et; süt ve dana eti bulmak zor ve pek çok ürün dışarıdan geliyor.
Küba’nın nikel, kobalt, altın ve mermer gibi doğal kaynakları var. Madenleri Kanada ve Çin gibi ülkeler işletiyor. Sovyetler Birliği’nin eski rolünü büyük ölçüde Çin üstlenmiş; karşılığında para, enerji, ithal ürünler ve Yutong otobüsleri geliyor. Özel işletmelere ve yabancı ortaklı otellere izin verilmeye başlanmış. Deneyimimiz net: özel restoranlarda yemek, servis ve lezzet devlet işletmelerinden çok farklı.
Trinidad’dan sonra Cienfuegos’a geçiyoruz. Seksen sekiz kilometrekarelik körfeziyle doğal bir liman. Havana’daki gibi dar bir kanaldan içeri giriliyor ve giriş iki kaleyle korunuyor. Fransız Devrimi’nden kaçan elli ailenin kurduğu şehir, Fransız etkisini mimarisinde taşıyor.