İkincinci gün
İlk durağımız Kathmandu Durbar Square.
Katmandu’nun eski kraliyet sarayının çevresinde oluşmuş, özellikle Malla kralları döneminde gelişmiş tarihi merkez.
2015’teki büyük Nepal depreminde buradaki birçok tarihi yapı çok ağır hasar görüyor. Sonrasında Nepal’in yanı sıra farklı ülkeler ve uluslararası kuruluşlar restorasyon çalışmalarına destek veriyor.
Geleneksel tuğla yapılar ve inanılmaz Newari ahşap işçiliği hâlâ çok etkileyici. Kapılar, pencereler, ahşap kolonlar ince ince oyulmuş.
Etrafında küçücük dükkânlar var. Biraz bizim Mahmutpaşa’ya benziyor.
Kumari – yaşayan tanrıça
Tam bizim geldiğimiz günlerde Kumari bayramı var.
Katmandu’nun en ilginç geleneklerinden biri yaşayan tanrıça Kumari.
Katmandu Vadisi’nde birden fazla Kumari var ama en önemlisi Durbar Meydanı’nda yaşayan Royal Kumari.
Şimdiki Kumari henüz küçücük bir çocuk. 3 yaşında
Kumari ailesinden ayrılarak Kumari Ghar’da yaşıyor. Özel eğitim alıyor. Dışarı çıktığında ayaklarının yere değmemesi gerekiyor; kucakta taşınıyor ya da tören arabasına bindiriliyor. Evin içinde ise yürüyebiliyor.
Özel günlerde giydiriliyor, süsleniyor ve pencereden ya da törenlerde halka gösteriliyor.
Ergenliğe, geleneksel olarak ilk adet dönemine ulaştığında Kumari görevi sona eriyor ve yerine başka küçük bir kız seçiliyor.
Kumari geleneğinin birkaç yüz yıllık olduğu düşünülüyor ve hem Hindu hem de Budist geleneklerinin iç içe geçtiği çok ilginç bir uygulama.
Biz ziyarete gittiğimizde yeni seçilmiş küçücük Kumari evindeydi. Okul çocukları da onu ziyarete gelmişti.
Bir yanda üç yaşlarında küçücük bir çocuk, bir yanda ona tanrıça olarak bakan insanlar…
Gerçekten insanın zihninde kalan bir görüntü.
Eski bir inanışa göre eski Kumari ile evlenen erkeklerin başına kötü şeyler geleceği düşünülürmüş; bu nedenle Kumarilerin evlenmesinin zor olduğuna ilişkin hikâyeler hâlâ anlatılıyor.
Gurkhalar
Gurkha hikâyesini burada yeniden dinliyoruz.
Gorkha aslında Nepal’de bir bölgenin adı.
1814–1816 arasındaki Anglo-Nepal Savaşı sonunda İngilizlerle Nepal arasında Sugauli Antlaşması imzalanıyor. Nepal bağımsız kalıyor ama bazı topraklarını kaybediyor.
İngilizler Gurkhaların savaşçılığından etkilenip onları kendi ordularına almaya başlıyor. Bu gelenek bugün bile devam ediyor.
Seçilmeleri de çok zor. Çok sayıda genç arasından fiziksel ve zihinsel sınavlarla çok az kişi alınıyor. Koşu, yük taşıma ve dayanıklılık testleri var.
Yani Gurkha olmak hâlâ Nepal’de ciddi bir prestij.
Nepal ve Hindistan
Nepal’in Hindistan’dan ayrıldığı bir tarih yok; çünkü Nepal hiçbir zaman Britanya Hindistanı’nın parçası olmadı.
18. yüzyılda Prithvi Narayan Shah, Katmandu Vadisi’ndeki ayrı krallıkları ele geçirerek modern Nepal devletinin temelini atıyor. Katmandu, Patan ve Bhaktapur bir zamanlar ayrı krallık merkezleri.
Nepallilerin Hindistan’dan farklılıklarına önem verdikleri hissediliyor.
Saatlerinde bile bunu anlatıyorlar: Hindistan UTC +5.30 iken Nepal UTC +5.45. Arada sadece 15 dakika var.
Kraliyet ailesinin trajedisi
Burada notumdaki en önemli tarih hatasını düzeltiyorum.
Olay 1 Haziran 2001’de oluyor.
Nepal kraliyet ailesi sarayda aile yemeğindeyken Veliaht Prens Dipendra, resmi soruşturmaya göre Kral Birendra, Kraliçe Aishwarya ve kraliyet ailesinin birçok üyesini silahla öldürüyor. Ardından kendisini vuruyor ve birkaç gün sonra hayatını kaybediyor.
Nedeni konusunda bugün bile Nepal’de çok sayıda teori anlatılıyor. Kız meselesi diyorlar, Cıa diyorlar Ama bence Amca asıl şüpheli.
Ailenin büyük bölümünün ölmesinin ardından Kral Birendra’nın kardeşi Gyanendra tahta geçiyor. Amca
Bu sırada ülkede 1996’dan beri devam eden Maoist ayaklanma var. Kral Gyanendra 2005’te parlamentoyu devre dışı bırakıp doğrudan yönetimi ele geçirince muhalefet daha da büyüyor.
Maoistler ve diğer siyasi partiler krala karşı birleşiyor. Maoistler kazanıyor
2006’da büyük halk hareketiyle kralın siyasi gücü sona eriyor.
Ve 2008’de Nepal’de monarşi tamamen kaldırılıyor, ülke cumhuriyet oluyor.
Yani 2001 kraliyet ailesinin trajedisi; 2008 ise krallığın sona erdiği tarih.
Nepal bayrağı
Nepal bayrağı dünyanın diğer bütün ülke bayraklarından farklı.
Dikdörtgen olmayan tek ulusal bayrak; üst üste iki üçgenden oluşuyor.
Bu şeklin Himalaya dağlarını ve geleneksel pagoda mimarisini çağrıştırdığı anlatılıyor.
Kırmızı Nepal’in ulusal rengi; aynı zamanda ülkenin ulusal çiçeği olan rododendronun rengi. Mavi kenar barışı simgeliyor.
Üzerindeki ay ve güneş ise Nepal’in ay ve güneş var olduğu sürece var olmasını simgeleyen semboller olarak yorumlanıyor.
iki üçgen Everest ve yanındaki ikinci büyük dağı temsil ediyor diyorlar
120 değil, 140’tan fazla topluluk
Nepal’de inanılmaz bir etnik çeşitlilik var. Eski kaynaklarda 120 civarı etnik/kast grubu bilgisi geçiyor; son nüfus sayımlarında sayı 140’ın üzerinde sınıflandırılıyor.
Katmandu Vadisi de tarih boyunca bu çeşitliliğin önemli merkezlerinden biri olmuş.
Ve yine dönüp dolaşıp aynı şeye geliyoruz:
Bir zamanlar burası bir gölmüş.
Hinduizm ve Budizm
Katmandu’nun yaşayan tanrıçası Kumari bunun en güzel örneği.
Hem Hindular hem Budistler Kumari’ye saygı gösteriyor.
Hinduizm ile Budizm gerçekten birçok noktada birbirine yaklaşıyor: karma, yeniden doğuş,
Akşam yemeğimiz The Dwarika’s Hotel’de. Muhteşem bir yer.
Nepalli bir ailenin hayaliyle başlamış. Dwarika Das Shrestha eski Newar evleri yıkılırken oymalı ahşap parçaların yok olduğunu fark ediyor ve bunları toplamaya başlıyor. Zamanla eski Newar mimarisini ve zanaatkârlığını yaşatan böyle çok özel bir otel ortaya çıkıyor.
Ertesi gün erkenden Butan’a doğru yola çıkıyoruz